اگر هنگام خوردن بستنی، نوشیدن آب سرد، مصرف غذای داغ یا حتی خوردن مواد شیرین، دندان شما برای چند ثانیه دچار درد یا تیر کشیدن میشود، احتمالاً با حساسیت دندان مواجه هستید.
حساسیت دندان یا حساسیت عاجی (Dentin Hypersensitivity) معمولاً به صورت درد کوتاه، تیز و ناگهانی ایجاد میشود و اغلب پس از برطرف شدن محرک، درد نیز کاهش پیدا میکند.
این مشکل ممکن است در یک دندان یا چند دندان ایجاد شود و شدت آن از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
نکته مهم این است که هر نوع درد یا حساسیت دندان طبیعی نیست و گاهی علائم مشابه میتوانند نشانه پوسیدگی، ترک دندان یا مشکلات پالپ باشند. بنابراین در صورت مداوم یا شدید بودن علائم، معاینه دندانپزشکی اهمیت دارد.
برای درک علت حساسیت دندان، ابتدا باید با ساختار آن آشنا شویم.
سطح تاج دندان با لایهای سخت به نام مینای دندان پوشیده شده است. زیر مینا، عاج قرار دارد. عاج دارای کانالهای بسیار ریزی است که به بخش داخلی دندان ارتباط دارند.
وقتی مینای دندان از بین برود یا لثه عقبنشینی کند، عاج بیشتر در معرض محیط دهان قرار میگیرد. در این شرایط، محرکهایی مانند سرما، گرما، شیرینی یا تماس مسواک میتوانند باعث تحریک عصب دندان و ایجاد درد شوند.
یکی از دلایل شایع حساسیت دندان، عقبنشینی لثه است.
ریشه دندان برخلاف تاج، پوشش مینایی ندارد. بنابراین وقتی لثه عقب میرود و سطح ریشه نمایان میشود، حساسیت دندان میتواند افزایش پیدا کند.
عقبنشینی لثه ممکن است در اثر بیماریهای لثه، مسواک زدن نادرست، فشار بیش از حد هنگام مسواک یا عوامل دیگر ایجاد شود.
بعضی افراد تصور میکنند هرچه محکمتر مسواک بزنند، دندانها تمیزتر میشوند؛ اما فشار بیش از حد هنگام مسواک زدن میتواند به مرور به لثه و ساختار دندان آسیب برساند.
استفاده از مسواک مناسب و تکنیک صحیح مسواک زدن اهمیت بیشتری از فشار زیاد دارد.
مصرف مکرر مواد و نوشیدنیهای اسیدی مانند نوشابههای گازدار و برخی نوشیدنیهای اسیدی میتواند در طول زمان به فرسایش مینای دندان کمک کند.
همچنین عادات خاصی مانند دندانقروچه میتوانند باعث سایش دندانها و افزایش حساسیت شوند.
گاهی چیزی که فرد آن را «حساسیت دندان» میداند، در واقع پوسیدگی دندان است.
اگر درد فقط در یک دندان وجود دارد یا حساسیت به مرور بیشتر شده، بهخصوص اگر همراه با درد هنگام جویدن یا گیر کردن غذا باشد، بهتر است دندان توسط دندانپزشک بررسی شود.
برخی افراد در زمان استفاده از روشهای سفیدکننده دندان یا مدتی پس از آن، حساسیت موقت را تجربه میکنند.
این حساسیت معمولاً قابل کنترل است، اما استفاده نادرست یا بیش از حد از محصولات سفیدکننده میتواند مشکلساز شود.
به همین دلیل بهتر است سفید کردن دندانها با روش مناسب و تحت نظر دندانپزشک انجام شود.
ترکهای دندان ممکن است باعث درد هنگام جویدن یا حساسیت به سرما و گرما شوند.
اگر حساسیت فقط در یک دندان ایجاد شده و هنگام جویدن نیز احساس درد دارید، بررسی دقیق دندان اهمیت بیشتری پیدا میکند.
حساسیت به سرما یکی از شایعترین انواع حساسیت دندان است.
اگر بعد از خوردن بستنی یا نوشیدن آب سرد، دندان برای مدت کوتاهی تیر بکشد و سپس درد از بین برود، ممکن است علت آن حساسیت عاجی باشد.
اما اگر درد شدید باشد، مدت زیادی باقی بماند یا بدون وجود محرک نیز ایجاد شود، ممکن است مشکل دیگری مانند التهاب پالپ دندان وجود داشته باشد.
بنابراین مدت زمان درد و نوع آن در تشخیص علت اهمیت زیادی دارد.
حساسیت به غذاها و نوشیدنیهای گرم میتواند دلایل مختلفی داشته باشد.
اگر درد ناشی از گرما شدید و ماندگار باشد یا بهصورت خودبهخودی ایجاد شود، باید احتمال وجود التهاب یا آسیب پالپ دندان نیز بررسی شود.
در چنین شرایطی بهتر است درمان را به تأخیر نیندازید.
خیر، تکرار درد یا تیر کشیدن دندان هنگام مصرف مواد شیرین طبیعی محسوب نمیشود.
این علامت ممکن است به علت حساسیت عاجی ایجاد شود، اما پوسیدگی دندان نیز میتواند باعث حساسیت به شیرینی شود.
اگر این مشکل به طور مکرر اتفاق میافتد، معاینه دندانپزشکی میتواند به مشخص شدن علت کمک کند.
با رعایت چند نکته ساده میتوان احتمال ایجاد یا تشدید حساسیت دندان را کاهش داد.
از مسواک با برس نرم استفاده کنید و به جای فشار زیاد، دندانها را با حرکات ملایم و صحیح تمیز کنید.
خمیردندانهای مخصوص دندانهای حساس میتوانند در کاهش علائم برخی افراد مؤثر باشند. بهتر است انتخاب محصول مناسب با توجه به شرایط دهان و دندان انجام شود.
مصرف مکرر نوشابه و سایر نوشیدنیها و خوراکیهای اسیدی میتواند به فرسایش مینای دندان کمک کند.
بعد از مصرف مواد اسیدی، از مسواک زدن فوری خودداری کنید و ابتدا دهان را با آب بشویید.
تمیز کردن فضای بین دندانها با نخ دندان یا ابزارهای مناسب، بخش مهمی از بهداشت دهان است و به پیشگیری از پوسیدگی و بیماریهای لثه کمک میکند.
اگر هنگام خواب دندانها را به هم فشار میدهید یا صبحها با درد فک و حساسیت دندان از خواب بیدار میشوید، بهتر است این موضوع را با دندانپزشک مطرح کنید.
درمان حساسیت دندان به علت ایجاد آن بستگی دارد.
در موارد خفیف، استفاده منظم از خمیردندان مخصوص دندانهای حساس ممکن است به کاهش علائم کمک کند.
دندانپزشک ممکن است در صورت مناسب بودن شرایط، از درمانهای حاوی فلوراید برای کمک به کاهش حساسیت استفاده کند.
اگر علت حساسیت، پوسیدگی دندان باشد، درمان پوسیدگی میتواند مشکل را برطرف کند.
اگر حساسیت در اثر عقبنشینی لثه یا بیماریهای لثه ایجاد شده باشد، درمان مشکل لثه اهمیت دارد.
در صورت وجود ترک یا شکستگی، نوع درمان بر اساس میزان آسیب دندان تعیین میشود.
اگر درد ناشی از التهاب شدید یا غیرقابل برگشت پالپ باشد، ممکن است دندان به عصبکشی یا درمان ریشه نیاز داشته باشد.
بنابراین استفاده خودسرانه از دارو یا خمیردندان، بدون مشخص شدن علت اصلی، همیشه راهحل مناسبی نیست.
اگر حساسیت دندان:
بهتر است برای بررسی علت به دندانپزشک مراجعه کنید.
تشخیص زودهنگام میتواند از پیشرفت بسیاری از مشکلات دندانی جلوگیری کند.
دندان حساس مشکلی شایع است که میتواند به دلایلی مانند عقبنشینی لثه، فرسایش یا سایش مینای دندان، مسواک زدن با فشار زیاد، پوسیدگی، ترک دندان یا برخی درمانهای دندانپزشکی ایجاد شود.
برای کاهش حساسیت، رعایت بهداشت صحیح دهان، استفاده از مسواک نرم، پرهیز از فشار زیاد هنگام مسواک زدن و کاهش مصرف مواد اسیدی اهمیت دارد.
با این حال، اگر حساسیت شدید، مداوم یا همراه با علائم دیگری مانند درد هنگام جویدن، تورم یا درد طولانیمدت باشد، نباید آن را صرفاً یک «دندان حساس» تلقی کرد. معاینه دندانپزشک بهترین راه برای تشخیص علت و انتخاب درمان مناسب است.
ممکن است به دلیل نمایان شدن عاج دندان، عقبنشینی لثه یا فرسایش مینای دندان باشد؛ البته پوسیدگی و برخی مشکلات دیگر نیز میتوانند چنین علامتی ایجاد کنند.
در بسیاری از موارد میتوان حساسیت را به میزان قابل توجهی کاهش داد یا علت آن را درمان کرد. روش درمان به علت اصلی حساسیت بستگی دارد.
خمیردندانهای مخصوص دندانهای حساس میتوانند برای برخی افراد مفید باشند. انتخاب محصول مناسب بهتر است با توجه به وضعیت دندانها و نظر دندانپزشک انجام شود.
خیر. بیشتر موارد حساسیت دندان به معنی نیاز به عصبکشی نیست. اما درد شدید و ماندگار یا درد خودبهخودی میتواند نشانه مشکل پالپ باشد و نیاز به بررسی دارد.
ممکن است سفید کردن دندان در برخی افراد باعث حساسیت موقت شود. انتخاب روش مناسب و رعایت دستورالعملهای دندانپزشک میتواند به کنترل این عارضه کمک کند.
